Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşundan Günümüze Kadar Yapılan Ekonomik Çalışmalar

1) 1923-1932 Dönemi

Osmanlı Devleti I.Dünya Savaşı'ndan büyük zarar görmüş ayrıca Cumhuriyet Türkiye'si 1929 yılında patlak veren dünya ekonomik krizinden olumsuz etkilenmiştir. Bu olaylar sonrasında alt yapı imkanlarının yetersiz, sermaye birikiminin zayıf ve kişi başına düşen milli gelirin düşük olduğu bir tablo ile karşı karşıya kalınmıştır. Ekonomik faaliyetlerin çoğu tarımsal üretime dayanmaktaydı. Ekonomik kalkınmanın gerçekleşmesi için bir şeyler yapılmalıydı. İlk olarak 17 Şubat 1923 tarihinde İzmir'de toplanan İzmir İktisad Kongresi Kararları gereği tarım ve sanayi alanında önemli gelişmeler yaşandı. 1925 tarihinde Aşar Vergi'si kaldırıldı. 1926 yılında tarımda makineleşme için çeşitli girişimlerde bulunuldu. 1927 yılında çıkarılan Teşvik-i Sanayi Kanunu ve Gümrük Kanunları yatırımcıya teşvik alanında önemli kanunlardır. 1929  yılında dünyada baş gösteren ekonomik kriz tüm dünyayı kasıp kavururken Türkiye'de krizle mücadele için ekonomide Devletçilik Politikası uygulamışlardır. Yabancı mallarla rekabet edebilmek için yüksek Gümrük Vergileri uygulanmıştır.

2) 1932-1950 Dönemi

Özel sermaye birikiminin yetersiz olmasından dolayı 1933 yılında devlet eliyle (Devletçilik Politikası) sanayileşme süreci başlatılmıştır. Hükümetlerin yatırım harcamalarının düzene sokulabilmesi için planlar yapılmıştır. Sümerbank ve Etibank gibi büyük kuruluşlar bu plan sayesinde ekonomiye kazanılmıştır.

Planlı sanayileşmeyi sağlayabilmek için 1933-1937 yılları arasında Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı yapılmıştır. Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı ile tüketim malları üretiminde belli artışlar sağlamak hedeflenmiştir. Çünkü bu tüketim malları daha önceden tamamen ithal edilmekteydi.

1938-1942 yılları arasında ise İkinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı uygulanmıştır. Fakat II.Dünya  savaşı nedeniyle bu plan gerçekleştirilememiştir. Bu dönemde savaş ekonomisi uygulanmış, Milli Ekonomiyi Koruma Kanunu çıkarılmıştır. II.Dünya Savaşı'nın iç ve dış etkileri nedeniyle bu plan uygulamaya konulamamış ancak kurulması planlanılan 100'e yakın fabrika daha sonraki yıllarda hayata geçirilmiştir. II.Dünya Savaşı sonrası ekonomide Devletçilik Politikasının etkileri azaltılmaya çalışılmıştır. 1947 yılında hazırlanılan Liberal (serbest) özellikli bir kalkınma planı, 1948-1952 yılları arasında uygulanmıştır.

3) 1950-1960 Dönemi

Ekonomik kalkınmanın en hızlı yaşandığı dönemlerden biri 1950-1960 dönemi alt yapımcılığı olarak adlandırılabilir.

Önemli karayolları, su, liman ve enerji projeleri bu dönemin ürünleridir.

4) 1960'dan Sonraki Dönem

Bu dönemde ekonominin geliştirilmesi amacıyla kalkınma planları yapılması kararlaştırılmış. Buna bağlı olarak 30 Eylül 1960 yılında Devlet Planı Teşkilatı kurulmuştur.1961 anayasası ile  iksidadı sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirebilmek için kalkınma planlarının hazırlanması ile ilgili yasalar yapılmıştır.

5) Beş Yıllık Kalkınma Plânları

1962 yılında bir yıl uygulanılan planın başarılı olması üzerine Beş Yıllık Kalkınma Planları hazırlanmış ve ilk 1963-1967 yılları arasında uygulanmış bu tarihten günümüze kadar 9 adet kalkınma planı hazırlanmış en son plan 2007-2013 yıllarını kapsayacak şekilde düzenlenmiştir. 1980 sonrası devlet altyapı çalışmalarına hız vermiş, 1983 yılından itibaren ise ekonomide dışa açıklama süreci başlamıştır. Bu durum 1982 anayasasında planlı kalkınma ve devlet tarafından haırlanması hükmüne bağlanmıştır.

6) Türkiye'de Mekansal Farklılıklara Yönelik Uygulamalar ve Teşvik Politikaları

Ülkemiz değişik nedenlerle her tarafı eşit derecede gelişme imkanına sahip bir ülke değildir. Uygun şartlara sahip olanlar çok gelişirken (örneğin İstanbul) uygun şartlara sahip olmayan alanlarda gelişme olmayabilir(örneğin Hakkari). Bu mekansal farklılıklar gelişmişlik düzeyleri farklı yerlere ve farklı sorunlara neden olmaktadır. Bunun için ülkemizin gelişmemiş ancak gelişmeye uygun alanlara yapılacak yatırımları özendirmek ve dengeli kalkınmayı sağlamak için çeşitli teşvik politikaları uygulanmaktadır. Örneğin; vergi indirimi, arsa-bina temini, KDV indirimi, ucuz enerji temini gibi kolaylıklar sağlanmaktadır.

 

--Bu özgün bir makaledir. Tüm telif hakları www.sosyal-bilgiler.com ve Yücel KESEN'e aittir. İzinsiz kopyalanması, aktif link bağlantısı olmaksızın dijital ve sanal ortamlarda yayınlanması kesinlikle yasaktır. Aksi durumlarda gerekli hukuki hak arayışlarımız artarak devam edecektir. Daha fazla bilgi için "Fikir ve Sanat Eserlerinin Korunması Hakkında Kanun"--

  • Bu ders notunun dijital ortama aktarılması konusundaki katkılarından dolayı Tuğçe Sola'ya teşekkürler...