Bilgiyi ezberden kurtarıp anlaşılabilirliğini ve kullanılabilirlik düzeyini arttırabilmek için konuyu olabildiğince sadeleştirerek anlatmaya çalışacağım. Pekçoğunuzun da bildiği gibi ülkemizde üç farklı ana iklim tipi görülmektedir. Bunlar kapsama alanı en genişten başlayarak şöyle sıralanmaktadır.

  • Karasal İklim
  • Akdeniz İklimi
  • Karadeniz İklimi

Unutulmaması gereken çok önemli bir bilgiyi paylaşarak anlatıma devam edelim.

İnsanlar, hayvanlar ve bitkilerin yaşamları ile ilgili her türlü konu, yeryüzünün dıştan şekillendirici ana unsuru ve dünyada olup biten her türlü olay ve gelişmeleri belirleyen gerçek olgu iklimdir. İklim dünyayı yaratan kudretin en etkin aracıdır. Dünya üzerinde olup bitenleri bilimsel kurallarla açıklamamıza yardımcı olan geniş bir bilgi birikimidir.

Kıyafet seçimlerimizden akşam mutfakta ne pişireceğimize kadar çok geniş ve değişik konularda asıl ve en büyük belirleyici unsur iklimdir. İnsan karakterleri, toprak oluşumu, ulaşım, beslenme rejimi, hastalıkların geleneksel kökenleri ve aklınıza gelebilecek daha pekçok konuda hep ama hep karşımıza iklim olgusu çıkacaktır.

Şimdi gelelim ülkemizin iklimi üzerinde rol oynayan etmenlere ya da ülkemizin iklimini oluşturan, şekillendiren kriterlere...

Türkiye dünya üzerinde 36 derece kuzey enlemleri ile 42 derece kuzey enlemleri arasında, dünya matematik iklim kuşakları arasında ise Ilıman İklim Kuşağı'nda yer almaktadır.

Türkiye gerek matematiksel konumu itibariyle, gerekse özel konum özellikleri itibariyle farklı etkilerin ve kriterlerin etkileşimiyle iklim çeşidi yönünden zengin bir ülkedir. Hem iklim çeşidi, hem de dört mevsimin belirgin bir biçimde yaşanması son derece önemlidir.

Matematik Konum Özellikleri

Yukarıda da belirttiğimiz gibi Türkiye Kuzey Yarım Küre'de 36-42 derece paralelleri arasında bir yer tutmaktadır. Bu Türkiye ikliminin ana belirleyici koşuludur. Yani sıcaklığın yeryüzünde dağılışının ana belirleyici kriteri yani enlem değeri.

Özel Konum Özellikleri

  • Yükselti,
  • Karasallık-denizellik,
  • Basınç ve rüzgârlar
  • Dağların uzanış yönü
  • Yüzey şekillerindeki çeşitlilik
  • Bakı şartları

Ülkemiz kış mevsiminde kuzeyindeki basınç merkezlerinin etkisi altında kalırken, yaz mevsiminde ise güneyindeki basınç merkezlerinin etkisi altında kalır.

Ülkemizde farklı iklim tipleri yaşanır. Bunun en güzel ispatı ise doğal unsurlar yani bitki tür ve topluluklarıdır. Çünkü her iklim tipi kendi yağış, sıcaklık ve nem şartlarında kendi bitki örtüsünü oluşturur. Türkiye, dünyada endemik türler başta olmak üzere bitki ve hayvan türleri bazında zengin bir ülkedir.

Bitkiler farklı iklimlere ihtiyaç duyar. Her bitki tür ya da topluluğunun farklı yetişme koşulları vardır. Bazı bitkiler ılıman şartlarda yetişirken bazıları kurak, bazıları soğuk iklimlerde yetişir. Ülkemiz bitki türleri açısından çok zengindir. Makiler, bozkırlar, ormanlar...

Her bitki türünün farklı sıcaklık ve yağış isteği vardır. Örneğin, sarıçam ve ladin soğuk ve yağışlı dağlık alanlarda kolayca yetişirken, kızılçam ise kış soğuğuna dayanamaz, daha ılıman bölgelerde yetişir. Ormanların yetişemediği yüksek kesimlerde ise Alp çayırları ya da dağ çayırları yetişir.

Akarsular ve göller de bulundukları yerin ya da bölgenin iklimi üzerinde kısmi etkilere sahip olsa da okyanus ve denizler kadar etkili değildir. Bir bölgede hüküm süren iklimin çeşidi veya karekteristiği hakkında bitlki örtüsü ve türlerine bakarak yorum yapabileceğimiz gibi bölgede faaliyet gösteren akarsuları inceleyerek de bölgenin iklimi hakkında çıkarımlarda bulunabiliriz.

Yazar: Yücel Kesen