23 Temmuz - 7 Ağustos 1919

Mondros Ateşkes Antlaşmasına göre, Doğu Anadolu'daki Sivas, Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbakır, Harput illerinde bir karı­şıklık çıkarsa, buralar işgal edilebilecekti. Amaç Doğu Anadolu'da Ermeniler'e yurt sağlamaktı.

Doğu Anadolu Halkı buna meydan verme­mek ve haklarını savunabilmek için Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyetini kurdu. Bu cemiyet, alınması gerekli tedbir­leri görüşmek üzere Erzurum Kongresini topladı.

Mustafa Kemal de kongreye katıldı ve kongre başkanlığına seçildi. Yaptığı ko­nuşmada:

Gücünü millî iradeden alacak bir hükümetin ku­rulmasını, ilk çalışma hedefi olarak gösterdi.

Maddeleri

1.   Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür, par­çalanamaz.

2.   Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı, Osmanlı Hükümetinin dağılması ha­linde millet, hep birlikte direniş ve savun­maya geçecektir.

3.   Vatanın ve İstiklâlin korunmasına Osmanlı Hükümetinin  gücü  yetmediği  takdirde, amacı gerçekleştirmek için geçici bir hü­kümet kurulacaktır. Bu hükümetin üyeleri millî kongre tarafından seçilecektir. Kongre toplanmamışsa bu seçimi Temsil Heyeti yapacaktır.

4.   Kuva-yi Milliyeyi âmil ve millî iradeyi hakim kılmak esastır.

5.   Azınlıklara siyasî hâkimiyetimizi ve sosyal dengemizi bozucu haklar verilemez.

6.   Manda ve himaye kabul edilemez.

7.   Mebuslar Meclisinin derhal toplanmasını ve hükümet işlerinin meclis denetiminde yürütülmesini sağlamak için çalışılacaktır.

-    Kongre, Mustafa Kemal Başkanlığında 9 kişilik bir Temsil Heyeti seçti.

Önemi

Amacı ve toplanış şekli bakımından bölgesel; verdiği kararların vatanın bütününü ilgilendirmesi bakımından millî bir kongredir.

Yeni bir devletin kurulma düşüncesi belir­miştir.

-     Millî egemenliğin koşulsuz olarak gerçek­leştirileceğine karar verilmiştir.

Millî mücadelenin esas programını hazır­lamıştır.

Millî bir hükümet kurmak ve millî egemen­liği gerçekleştirmek fikri ilk defa açıkça or­taya konmuştur. Temsil Heyeti bu amaçla oluşturulmuştur.