YER ALTI SULARI VE KAYNAKLAR

Suların çeşitli yollarla yer altına sızması sonucunda oluşan sulardır.

a)Sızma olayı Kireç Taşı, Çakıl, Kum gibi suyu geçiren kayaçlarda çok görülürken

b)Granit, Şist killi ve Marnlı toprak ve kayaçlardan zor sızar.

c)Eğimli yerde sızama zor gerçekleşir. Bitki örtüsünün fazla olduğu yerde sızma azalır.

Yer altı sularının doğal olarak yeryüzüne çıktığı yere Kaynak adı verilir. Kaynaklar 5e ayrılır.

1.Yamaç Kaynakları: Dağ ve vadi yamaçlarında geçirimsi bir tabakanın yüzeyi kestiği yerde oluşur. Vadi kaynağı da denir.

2.Fay Kaynağı: Yer altı suları bir kırık boyunca yukarı çıkıyorsa buna fay kaynağı denir. Hem yağışlar hem de mağmatik sularla beslendiği için ılık yada sıcaktır. Sıcaklıkları ve akımları yıl boyunca çok fazla değişmez. İçinde eriyik bulunur.

3. Artezyen Kaynakları: Yağışlarla beslendiği için soğuktur. İki geçirimsiz tabaka arasındaki geçirimli tabakadaki suyun basınç ve bir kırık sistemince yukarı fışkırmasıyla oluşan kaynaklardır.

4. Voklüz(Su Çıkan)Kaynağı: Karstik arazide bulunan kireç taşlarından sızan suların mecrada (Toplama Alanında) birikmesiyle bir mağara ağzından çıkan sulardır. Genelde kireçlidir.  Suları soğuktur.

5. Gayzer: Volkanik arazide bulunan yerin oldukça derinliklerinden gelen sıcaklığı çok olan ve yeryüzüne basınçla çıkan sulardır.

Karstik Aşınım ve Birikim Şekilleri:

Karstik şekillerin oluşabilmesi karstik yapının yani kolay eriyebilen Kalker,Kayatuzu ve Jips gibi kayaçların olmasının yanında:

a)Yapının saf

b)Suyun fazla

c)Arazinin kalın olması şarttır.

Eğimli arazide  karstik şekiller oluşmaz. Erzincan, Çankırı, Akdenizde, Zara da ve batı Karadeniz de görülür. Özellikle Akdenizde.

Aşınım Şekilleri:

1 Lapya: Kar erimeleri yağışlarla çatlaklara giren suların karstik arazideki yapmış olduğu boyutları birkaç cm ile birkaç metre arasında arasında değişen oluklardır. Keskin sırtlarla birbirinde ayrılırlar. En küçük aşınım şeklidir. Boklar ve ala dağlarda görülür.

2.Dolin: Daire veya elips şeklindeki çanaklardır. Derinlikleri 2-40 m çapları ise 10-200 m arasında değişir. Ya lapyaların genişlemesi veya  mağara çökmeleriyle oluşur. Yamaçları dik olan bu çukurluklarda göl bulunabilir. Göller yöresinde,Geyik Dağlarında,Boklar ve Ala Dağlarda görülür.

3.Uvala: Dolinlerin birleşmesiyle oluşur.

4.Polye: Uvalaların birleşmesiyle oluşur. 100m2 ile 100km2 arasında genişliği olan ve tabanlarında alüvyonlar olan ovalardır. Elmalı, Korkuteli, Ketsel, Tefenni, Acıpayam, Suğla,Çeltikçi güzel örneklerdir.

5.Obruk: Mağara tavanlarının çökmesiyle oluşan kuyulardır. İçine su birikmesiyle göller oluşabilir. Konyada Kızıl ören ve Akdeniz de Cennet-Cehennem En güzel örneklerdir.

6.Düden: Akarsuyun yeryüzünde kaybolduğu yere denir.

7.Mağara: Doğal yollarla oluşan boşluklardır. Damlataş(Alanya) Karain (Antalya) İnsuyu(Bursa)

Birikim Şekilleri:

Sarkıt: Suyun içindeki CaCO3 uçmasıyla ve mağara tavanlarına birikmesiyle oluşur.

Dikit: Mağara tavanlarında inen suların tabanda birikmesiyle oluşan birikimlerdir.

Sütun: Sarkıt ve Dikitin birikmesiyle oluşan şekillerdir.

Traverten: Yeryüzüne çıkan karstik suların içindeki CO2 uçmasıyla birlikte  Kalsiyum Karbonatın çökmesiyle oluşan şekillerdir. Pamukkale Travertenleri, Damlataş, İnsuyu Mağaraları