Yaratıcı Çocuk Yaratıcı Beyin

Temel Kavramlar

Yaratıcılık

Yaratıcı düşünceye sahip kimseler bir problemle karşılaştıklarında, “Bu probleme kaç değişik açıdan nasıl bakılabilir?”, “Daha önce karşılaşılan problemler tekrar nasıl düşünülebilir?” ve “Problem kaç farklı şekilde nasıl çözülebilir?” seklinde düşünürler. Bu düşünceye sahip olan kimseler, “Benim yerimde bir başkası olsaydı bu problemi nasıl çözer?” şeklinde bir soruyu kendilerine sormazlar (Duran & Saraçoğlu, 2009).

Yaratıcılık, her bireyde var olan ve insan yaşamının her bölümünde bulunabilen bir yeti, günlük yaşamdan bilimsel çalışmalara dek uzanan geniş bir alanı içine alan süreçler bütünü, bir tutum ve davranış biçimidir (San,1979).

• Torrance yaratıcılığı; boşlukları, rahatsız edici ya da eksik öğeleri sezip, bunlar hakkında düşünmek ve varsayımlar kurmak, bunları sınamak, sonuçları karşılaştırmak ve bu varsayımları değiştirip yeniden sınamak olarak tanımlarken,
• Bartlett, ana yoldan ayrılmak, deneye açık olmak, kalıplardan kurtulmak,
• Wallach & Kogan, çok sayıda çağrışım üretebilmek ve bu üretmede özgür olabilmek, ancak bunu yaparken de özden ayrılmamak ve sapmamak,
• Taylor, yeni ve geçerli fikirlerin yaratılmasıyla sonuçlanan fikirler süreci,
• Guilford ise yaratıcı düşünce, alışılmamış düşünce, esneklik, orijinallik ve akıcılıktır, şeklinde tanımlamışlardır.

Yaratıcı olabilmenin ön şartları şunlardır:

1. Heyecanlanmak,
2. O anda yaptığı iş üzerinde odaklanabilme yeteneği,
3. Farklılıklar ve zıtlıklardan kaynaklanan çatışmaların üzerine gidebilmek yeteneği.

Yaratıcılık geliştirilebilir ve yaratıcı olmayan birey yoktur. Sadece az ya da çok engellenmiş, dondurulmuş uzun ve kısa süreli eğitime gereksinmesi olan bireyler vardır. “Ben yaratıcı değilim.” düşüncesi ise sadece olumsuz bir yaklaşımdır.

Yaratıcı fikirlerin ortaya çıkması belirli bir sürecin tamamlanmasıyla gerçekleşir. Yaratıcı kişinin davranış ve düşüncelerinin oluşma süreci dört aşamalıdır. (Aytaç & Serpil, Akt: Yıldırım (2007)

1. Araştırma aşaması: Problemlerin belirlendiği aşamadır. Önce sorunu hisseder. İlgilenecek bir şey olduğunu fark eder. Soruna odaklanır. Tüm bilgileri toplamaya başlar.
2. Kuluçka aşaması: Gerekli bilgileri topladıktan sonra bir süre için aklının bir köşesinde saklar.
3. Aydınlanma aşaması: Sorunu çözmek için, beklenmedik bir zamanda aklına yeni bir fikir gelebilir ve bu fikri not alabilir. Ani bir düşünce parıltısı ile “beyinde şimşek çakması” da denen anlık bir dönemdir.
4. Doğrulama aşaması: Bu aşamada kişi, mantıki tartışmalarla ya da deneylerle yaratıcı çözümün geçerli olabileceğini açıklamaya çalışır.

Yaratıcılığın Temel Boyutları

Yaratıcı düşünmenin dört boyutu;

1. Akıcılık: Üretilen uygun düşünce sayısı ve ya problem için birçok alternatif geliştirme becerisi,
2. Esneklik: Farklı kategorilere giren düşünce üretme yeteneği ve ya problem çözümünde yaklaşımları değiştirme,
3. Özgünlük: Eşsiz, rastlanmayan, akıllı düşünceler yaratma yeteneği ya da yeni özel çözümler getirme becerisi,
4. Zenginleştirme: Düşünceyi tamamlayarak geliştirme, ayrıntılara girebilme, yanıtlar ekleme yeteneği şeklinde tanımlanabilir (Erlendsson, 1999).

“Hayal kurma bilgiden daha önemlidir. Çünkü bilgi sınırlıdır ama hayal kurma bütün dünyayı kapsar.”

Albert Einstein